Terugblik STG/HMF bijeenkomst 7 december 2009
Zelfmanagement is een trend geworden. Niet alleen in de gezondheidszorg, maar ook in andere sectoren. Hoe kun je als zorgbestuurder anticiperen op deze trend? Hoe manage je dit binnen een organisatie? En wat kan de zorg leren van andere sectoren? Deze en andere vragen stonden 7 december centraal tijdens de themabijeenkomst voor bestuurders van STG/HMF “Recepten voor zelfmanagement”. Ruim vijftig geïnteresseerden kwamen naar psychiatrische instelling Altrecht in Zeist om met elkaar te spreken over de ingrediënten voor zelfmanagement.
Dagvoorzitter Chiel Bos, oud-directeur Zorgverzekeraars Nederland en huidig vicevoorzitter regieraad voor kwaliteit, geeft een inleiding op het thema zelfmanagement: “Toenemende mondigheid en een hoger opleidingsniveau hebben ervoor gezorgd dat patiënten steeds vaker zelf betrokken willen worden bij de overwegingen voor een behandeling. Ook ontwikkelingen als internet en de groei van persoonlijke budgetten versterken zelfmanagement. Bovendien is het gezien de stijging van de zorgkosten en de afname van het personeel ook noodzakelijk dat patiënten meer aan zelfmanagement gaan doen. Thema van deze bijeenkomst is wat je als zorgbestuurder met deze ontwikkeling moet. Is het een bedreiging of moet je het oppakken als kans?”
Oprecht nieuwsgierig
Roxanne Vernimmen, voorzitter Raad van Bestuur Altrecht, geeft haar visie op zelfmanagement. Zij laat via een videoclip van het nummer “Ti regalero una rosa” van de Italiaanse kunstenaar Simone Cristicchi zien hoe het in haar ogen niet moet. Vernimmen licht toe: “De tekst van dit nummer komt uit een dagboek van een psychiatrische patiënt. Het gaat over de gevolgen van totalitair regime binnen organisaties: geen autonomie bij patiënten en medewerkers, patiënten die gezien worden als ziekten in plaats van mensen, geen uitzicht op verbetering en geen hoop.” Vernimmen pleit voor een managementstijl waarin je de wensen van patiënten én professionals serieus neemt. “Je moet als hulpverlener ieder moment alert zijn en luisteren naar wat de ander van je vraagt. Bestuurders hebben hierbij een voorbeeldfunctie. Je moet oprecht nieuwsgierig zijn: vragen stellen is belangrijker dan de antwoorden.”
Vernimmen erkent desgevraagd dat er een spanningsveld zit tussen de knowhow die je als professional bezit en richtlijnen waar je je aan moet houden en de wensen van je cliënt. “Goed luisteren betekent echter niet dat je al je kennis als professional opzij zet. Een juiste match vinden tussen professionele richtlijnen en wensen van patiënten maakt het werk juist zo mooi.”
Ervaringsdeskundigen
Om de wensen van patiënten nog beter te begrijpen, wil Altrecht dat in 2011 vijf procent van het personeelsbestand bestaat uit ervaringsdeskundigen. Vernimmen legt uit waarom dit belangrijk is: “Als onderdeel van het team kunnen zij helpen bij het verbeteren van de behandeling omdat zij als geen ander weten werkt en wat niet. Bovendien draagt het bij aan de-stigmatisering en veranderingen in de attitude van de zorgverleners.” De aanwezigen reageren enthousiast op dit idee.
Zelfmanagement in andere sectoren
Vervolgens is het de beurt aan Wim Davidse, trendwatcher en futureshaper. “De zorg kan naar mijn mening veel leren van zelfmanagementinitiatieven in andere sectoren.” Davidse laat voorbeelden zien van onder meer ABN Amro, Nike en Apple. “Het begon vooral met initiatieven die voordeel voor de organisatie boden, maar het gaat om de klant! Daarom zien we steeds meer sociale innovatie. Hierbij gaat het om zaken als leiderschap, samenwerking en personeelsbeleid. Een ontwikkeling die ook in de zorg zichtbaar is. Een andere ontwikkeling die de zorg niet mag negeren, is de opkomst van ICT toepassingen en social media. “Door social media zijn we in controle en willen we betrokken worden. Dit is een belangrijke verklaring voor de toenemende vraag naar zelfmanagement.”
“Zelfmanagement is het hele pakket”
Davidse geeft aan welke aspecten volgens hem in 2010 moeten ‘kloppen’ wanneer het gaat om zelfmanagement. “De basis is dat je een passend assortiment tegen uitstekende kwaliteit en goede prijs biedt. Maar je kunt je onderscheiden door te excelleren op (zelf) service, behandeling en een goede relatie. Daarnaast moet je uitdaging bieden, waarbij het gaat om termen als begeren, beleven, ontwikkelen en ontdekken. En tot slot moet je nadenken over je imago en branding, iets waar met name in de zorg nog een hele wereld te winnen valt! Zelfmanagement is wat mij betreft het hele pakket. Het gaat om de relatie tussen organisatie, klanten en medewerkers: de ‘TrustHappiness3hoek’.”
Recepten voor zelfmanagement
Na de inspirerende inleidingen is het de beurt aan de aanwezigen zelf. “We maken vandaag samen een kookboek voor zelfmanagement”, aldus Chiel Bos. In vijf subgroepen worden de volgende thema’s ofwel ingrediënten voor zelfmanagement uitgewerkt tot recepten voor zelfmanagement:
• De verantwoordelijkheid van de patiënt
• De relatie met de patiënt
• De professionele verantwoordelijkheid
• De relatie met zorgstandaarden en ketenzorg
• De toekomst
De recepten die hieruit voortkomen, prijken op felgekleurde vellen papier aan de muur van de plenaire zaal. Onder leiding van de dagvoorzitter praten de aanwezigen na over de gekozen ingrediënten. “Het valt op dat alle recepten beginnen met de patiënt vragen wat hij eigenlijk wil”, concludeert Bos. “Dit is de verbindende saus tussen alle recepten van vandaag. De patiënt staat centraal en als management moeten we dat dit faciliteren door te vragen wat zij willen. Hiervoor is een cultuuromslag nodig, iets wat je moet organiseren als bestuurder.”
Het vervolg
STG/HMF gaat verder met het thema zelfmanagement in de zorg. Het plan hiervoor wordt nog nader uitgewerkt, mede op basis van de input van de bijeenkomst op 7 december en de reacties hierop van de aanwezigen. Was u ook aanwezig? Laat dan weten hoe u de bijeenkomst ervaren heeft en welke tips u voor het vervolg heeft in te vullen.
De volgende bijeenkomst van STG/HMF is op 18 maart 2010 en gaat over 'Vertrouwen in de zorg en leiderschap'. Houd voor meer informatie deze website in de gaten.
Meer informatie
• De recepten: een verdere uitwerking
• Videoclip Simone Cristicchi “Ti regalero una rosa”
• Presentatie Roxanne Vernimmen (power point)
• Presentatie Wim Davidse (PDF)
• Artikel over zelfmanagement bij ABN Amro in het tijdschrift HMF
Verslag subgroepvoorzitters
Hoe ga je als zorgbestuurder om met zelfmanagement? Over deze vraag discussieerden ruim vijftig aanwezigen tijdens de STG/HMF bijeenkomst 'Recepten voor zelfmanagment' op 7 december. De subgroepvoorzitters Murk Westerterp (Omring) en Elles Cromvoirt (Nierstichting Nederland) geven hun visie op het thema zelfmanagement. Ook Annemiek Goris, directeur STG/HMF, belicht dit onderwerp.
Tekstversie videoboodschap Elles van Cromvoirt
Tekstversie videoboodschap Murk Westerterp
Tekstversie videoboodschap Annemiek Goris