Trendbericht van de HMF-kopgroep Trends

2008/5

Het Trendbericht is een initiatief van STG/Health Management Forum. Wij sturen dit gratis toe aan alle contactpersonen van het HMF-netwerk. Zo blijft u alert op nieuwe, belangrijke ontwikkelingen die van betekenis zijn voor de gezondheidszorg van (over)morgen.

In dit Trendbericht zet de HMF-kopgroep Trends de volgende onderwerpen op de agenda:
•    De invloed van ranglijsten en de collectieve intelligentie van patiënten
•    Interview met Ati Schipaanboord, NPCF
De HMF-kopgroep Trends wenst u weer veel leesplezier.

Trend: COLLECTIEVE INTELLIGENTIE VAN PATIËNTEN IS EEN KANS

U kent ze wel, de rangordelijstjes in Zorgvisie, het Algemeen Dagblad en Elsevier. Zij bieden hun lezers enig inzicht in welke aanbieders van cure en care spelbepalers zijn in Nederland en welke kwaliteit van zorg ze van hen mogen verwachten. Op Europees niveau is de Euro Health Consumer Index (EHCI) van het Health Consumer Powerhouse een vergelijkbaar initiatief. Vergelijkbaar en ook weer niet: deze ranglijst heeft namelijk als vertrekpunt het perspectief van de zorgconsument. Dat is een krachtige keuze voor de toekomst. De collectieve intelligentie van patiënten zal bij de toekomstige keuze voor zorg een belangrijke rol gaan spelen. Ati Schipaanboord van de Nederlandse Consumenten en Patiënten Federatie geeft als trendsetter haar visie op deze ontwikkelingen.

Op 14 november wees de Euro Health Consumer Index 2008 Nederland als grote winnaar aan. Deze index is de vierde in de reeks en elk jaar wint het instrument aan betekenis. Inmiddels brengt het rapport de gezondheidszorg in 31 landen in beeld. Het Health Consumer Powerhouse verzamelt de informatie voor de index in samenwerking met Patientview. In alle deelnemende landen wordt onder andere aan nationale regeringen, betrokken instanties en patiëntenorganisaties om correcties gevraagd. De Index vergelijkt op zes categorieën die van betekenis zijn voor zorgconsumenten. Dit zijn: patiëntenrechten en informatie, ehealth, wachttijden voor behandeling, resultaten, bereik (range and reach) van zorgaanbod en geneesmiddelen.

De zorgstelselhervorming in ons land heeft gezorgd voor meer invloed van zorgconsumenten en excellente resultaten, aldus het rapport. De Nederlandse zorg scoort het beste overall en lijkt geen echte zwakke plekken te hebben, met uitzondering van de wachttijden. Nederland krijgt bovendien extra lof omdat het sinds 2005 in de top drie van de Europese ranglijst staat. We maken dus blijvend indruk op deze ‘zaakwaarnemer’ van de Europese zorgconsument. De Nederlandse zorgconsument lijkt dan ook tevreden te kunnen zijn.

De collectieve intelligentie van patiënten zal bij de keuze voor zorg en zorgaanbieder een rol van betekenis gaan spelen. Althans, dit meent futuroloog Wim de Ridder. Hij zette het waarom uiteen in het novembernummer van Zorgvisie. STG/HMF is het met zijn inschatting eens. Maar wat is collectieve intelligentie? Intelligentie hoeft niet alleen te worden gezien als iets dat in het hoofd van een individu zit, maar ook als iets dat ontstaat tussen mensen die met elkaar samenwerken. Door de interactie groeit kennis.
Lang dacht de Nederlander dat alle zorg goede zorg is en de beste zorg dus dichtbij huis is. Deze manier van denken verandert; de zorgconsument wordt zich bewust van de kwaliteitsverschillen in de zorg. Dit komt onder andere doordat zorgverzekeraars hun verzekerden prikkelen met een hogere vergoeding voor bezoek aan excellente zorgaanbieders en zorgaanbieders zich profileren met hun betere kwaliteit/ prijsverhouding. Bovendien staan patiëntenorganisaties hun achterban steeds vaker bij in hun keuze voor de beste behandeling.

Kennis van kwaliteit in de zorg was lang het exclusieve domein van de medische beroepsgroepen. Dit verandert langzaam maar zeker nu de patiënt steeds meer een gelijkwaardige ‘actor’ wordt. Een goed voorbeeld hiervan is de chronische patiënt, die voorloper is in het vergaren van kennis en zoeken naar gelijkwaardigheid.
De democratisering van de zorg lijkt zich vooral op het nationale niveau af te spelen, maar beroepsverenigingen en patiëntenorganisaties maken al lang deel uit van internationale structuren. In Europa en daarbuiten.
Zodra de traditionele gedachtegang van ‘De zorg dichtbij is de beste zorg’ door zorgconsumenten wordt verlaten, is de mentale stap naar ‘Ik kies excellente zorg waar dan ook’ hierdoor geen grote stap meer. De wens van zorgconsumenten voor transparantie, keuzevrijheid en toegang tot de beste zorg stoppen dan niet meer bij de landsgrens.

De EHCI is een zich jaarlijkse verbeterend transparantie-instrument. Mede hierdoor zijn zorgconsumenten in staat steeds beter een gefundeerde keuze te maken voor excellente zorg. Toch zijn er kanttekeningen bij te plaatsen. Huisartsen Arno Timmermans en Patrick Bindels (Medisch Contact januari 2008) bekeken de EHCI 2007 kritisch en diskwalificeerden die als: ‘Een gammel lijstje met een voorbarig oordeel over het (Nederlandse) poortwachtersysteem dat op de schop moet’. Hun kritische blik is goed. Ook STG/HMF wil meer weten over de visie/motivering van de EHCI dat directe toegang tot medisch specialisten beter is voor de zorgconsument. Dit pakken we op in Health Management Forum 2009/01 (themanummer Zorg over grenzen).
De groeiende collectieve intelligentie van de patiënten wordt een kennisbron op grond waarvan echt ‘met de voeten kan worden gestemd’. Internet is het medium waarop veel collectieve kennis wordt uitgewisseld, maar er is nog geen antwoord gevonden voor een ‘zuiveringsmechanisme’. Hoe zorgen we ervoor dat nieuwe bezoekers van een keuzesite in toegankelijke, heldere en up-to-date informatie krijgen? Bijvoorbeeld als een negatief oordeel van de inspectie heeft geleid tot verbetering van de kwaliteit.

Nederlandse zorg staat er internationaal goed op: de jarenlange inzet op versterking van de positie van patiënten(organisaties) zet zoden aan de dijk. De EHCI 2008 laat bovendien zien dat we op de goede weg zijn met de nationale innovatieprogramma’s. Er is echter geen reden om op de lauweren te gaan rusten. Als we de toegang tot de zorg weten te verbeteren, is onze koppositie in de EHCI nog verder uit te bouwen. De mogelijkheden zijn er. De wachtlijsten kunnen we bijvoorbeeld harder aanpakken door o.a. de inzet van (arbeidsbesparende) technologie. Hiermee kunnen we in de toekomst ook problemen rond de schaarse arbeidskrachten en de groeiende zorgvraag het hoofd bieden.
Het EHCI 2008 biedt de Nederlandse zorgsector de kans om internationaal zorgtoerisme naar Nederland te stimuleren. En inkomsten uit het buitenland zijn in tijden van crisis/recessie ronduit welkom.

Top

TRENDSETTER: Ati Schipaanboord, NPCF

‘RANGLIJSTEN ZIJN EEN STIMULANS VOOR DE ZELFREFLEXIE VAN ZORGAANBIEDERS’

De Vereniging Spierziekten Nederland, de Nederlandse Federatie van Kankerpatiënten en Zorgbelang Nederland zijn drie van de 28 (regionale) samenwerkingsverbanden die bij de NPCF zijn aangesloten. “Een bijzonder en breed spectrum van Nederlandse zorgorganisaties”, vindt adjunct-directeur Atie Schipaanboord. Zij houdt zich vanaf het begin van haar loopbaan al bezig met consumentenbelangen en is zich later helemaal gaan richten op de gezondheidszorg.

“De interactie tussen mensen is voor mij een belangrijk, verbindend element. Hoe kun je met elkaar innovaties op gang brengen en kwalitatief goede diensten realiseren. De NPCF wil de zorgconsumenten daarnaast zo goed mogelijk ondersteunen bij het verkrijgen van die diensten en het maken van keuzes.”

“Wat de uitkomst van de EHCI betreft, onderschrijf ik dat de stelselwijziging innovaties en verbeteringen heeft teweeggebracht. Maar het geheel vind ik iets te rooskleurig. Lastig is, dat ranglijsten veel informatie onder één noemer brengen. Hierdoor wordt geen recht gedaan aan de complexiteit van de zorg. De data zijn vaak onvoldoende stevig voor verbeterslagen. Ook wordt niet gemeten welke resultaten zorgconsumenten zelf ervaren. Bovendien is de informatie voor hen weinig toegankelijk en inzichtelijk. De zorgconsument heeft behoefte aan een ander informatieniveau. Hij wil vooral weten waar de beste arts voor zijn probleem zit of wie hiervoor de beste ketenzorg bieden.”

“De NPCF heeft dit jaar www.consumentendezorg.nl gelanceerd. Hier kunnen zorgconsumenten hun positieve en negatieve verhalen en ervaringen met de zorgverlening kwijt. Als je die persoonlijke ervaringen combineert met onafhankelijk informatie zet je al een stap verder in de goede richting.
Het is belangrijk dat er zo veel mogelijk informatie naar buiten komt, om die vervolgens met elkaar te verbinden. Bijvoorbeeld inspectierapporten met de informatie van kiesbeter, de zorgverzekeraars of het RIVM. Dan kunnen we een goede balans opmaken en samen werken aan (collectieve) zorgverbeteringen.”

Foto Atie Schipaanboord door I. Alberti, NPCF

Literatuur
Health Powerhouse, Euro Health Consumer Index 2008 Report, http://www.healthpowerhouse.com/2008-EHCI/EHCI-2008-report.pdf
Arno Timmermans cs, Een gammel lijstje, Europese index vraagt niet om afschaffing poortwachtersysteem, Medisch contact, 11 januari 2008
Alex Pentland, On the collective nature of human intelligence (2007); http://web.media.mit.edu/~sandy/JAB-collective%20nature%20of%20human%20intelligence%20final.pdf  

Top 

Reactiemogelijkheid
Wilt u reageren op de genoemde trends? Stuur dan een e-mailbericht aan de Kopgroep Trends.

Kopgroep Trends
In de kopgroep Trends hebben zitting: Emmie Lewin (PGGM), Annemiek Goris (STG/HMF), Machel Nuijten (VNO-NCW), Anno Pomp (VWS) en Ronald Schreuder (CBG). De interviews zijn van de hand van journaliste Els Hazelhoff.

Colofon
Dit Trendbericht wordt uitsluitend verspreid onder de bij STG/HMF aangesloten organisaties. Het bericht is met bronvermelding te gebruiken ten behoeve van uw organisatie. Indien u geen prijs stelt op deze attenderingsservice kunt u zich hier afmelden.