Een beter thema dan moedig leiderschap in de zorg is nauwelijks denkbaar. De organisatie STG/Health Management Forum is ooit begonnen als een club die veranderingen in de zorg wilde stimuleren door mensen met elkaar in contact te brengen. Het uitgangspunt was en is dat mensen veranderingen tot stand brengen en dat je hen moet uitdagen om over hun eigen belangen heen te denken. Centraal bij veranderen is leiderschap.

Nu bestaan er nogal wat definities van leiderschap, maar al deze definities en omschrijvingen hebben een aantal zaken gemeen: Leiderschap betekent het coördineren en in evenwicht brengen van de conflicterende belangen van alle medewerkers of belanghebbenden. Een leider staat op de voorgrond in tijden van crisis en is in staat om op een creatieve manier te denken en te handelen in moeilijke situaties. Leiderschap begint vanuit de kern van een persoonlijkheid. Leiderschap is een onmisbaar element om ware veranderingen te realiseren. Het kan op élk nivo en in élke functie getoond worden. Maar het gaat om moedig leiderschap en daarmee wordt aan het leiderschap nog een moreel element toegevoegd. Moed is in essentie: de morele kracht waaruit je –ondanks angst, conflict en tegenslag – handelt naar eigen opvattingen en geweten. Iets nuttigs doen wat anderen niet durven. Moed is individueel bepaald.

De verantwoordelijke leider

Wat betekent moedig leiderschap voor de toekomst van de zorg? Ik durf te stellen dat op alle niveaus in de gezondheidszorg de verantwoordelijkheden slecht geregeld zijn. Dat blijkt uit onderzoeken die ingesteld zijn na de zogenaamde medische missers, maar ook uit de discussie op dit moment over de plaats van de medisch specialisten in het ziekenhuis. Voeg daarbij nog de discussie op meer macro niveau over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid, verzekeraars en zorgaanbieders. Door deze onduidelijkheden over de vraag wie is verantwoordelijk voor wat, lukt het in de gezondheidszorg erg goed om zich achter elkaar te verschuilen. Soms lijkt het wel of partijen elkaar op deze wijze gijzelen. Oplossingen worden gezocht in meer regelgeving, meer toezicht, meer transparantie. Ik denk dat het er nu om gaat dat mensen hun eigen verantwoordelijkheid durven te nemen. Het leiderschap moet op alle niveaus worden getoond. En dat vergt moed – moed om te handelen waar anderen niet durven of waar anderen zich achter elkaar verschuilen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het betekent dat je over je eigen belang heen moet stappen. Dat je als arts je slecht functionerende collega aanspreekt en ook net zolang doorgaat tot er actie ondernomen wordt. Ook al kan dat betekenen dat je door collega’s met een scheef oog wordt aangekeken. Het kan ook inhouden dat je niet gaat fuseren als instelling omdat grootschaligheid de kwaliteit van zorg in de weg kan staan. Die beslissing kan ten koste gaan van jouw reputatie bij de collega’s. Verwijten als ‘conservatief’, of ‘niet durven’ kunnen je deel zijn. Het kan betekenen dat je bereid bent een deel van de eigen autonomie in te leveren wanneer dat het algemeen belang ten goede komt. En dat je bereid bent de toegevoegde waarde van de eigen club ter discussie te stellen. Uiteindelijk is alle bestuurlijke drukte in de zorg, alle regelgeving en alle financiering bedoeld om de zorg in de spreekkamer en aan het bed te verbeteren. Gelet ook op wat ons de komende tijden aan economische ontwikkelingen te wachten staat, is er meer dan ooit behoefte aan moed en leiderschap. Ik kijk met spanning uit naar het congres in oktober.

 
Eelke van der Veen, Tweede Kamerlid PvdA