De verhalen zijn bekend. Het aantal mensen met een chronische ziekte neemt fors toe; het aantal 65-plussers gaat omhoog van omstreeks 2,5 miljoen in 2010 naar 3,4 miljoen personen in 2020. Zouden we het huidige zorggebruik doortrekken naar de toekomst, dan krijgen we in tien jaar een stijging met 30 procent. Parallel eraan gaan de uitgaven omhoog en zijn zoveel extra werknemers nodig dat vanaf nu één op vijf schoolverlaters voor een baan in de zorg moet kiezen.

Doortrekken van lopende trends is als kijken met oogkleppen. Er zijn vijf ontwikkelingen die tot een ander vooruitzicht leiden.

1. 1. Er komt weliswaar een toename van ouderen met chronische ziekten, maar die ziekten leiden minder vaak tot functiebeperkingen; mede door vroege opsporing, betere behandeling, ruimere beschikbaarheid van hulpmiddelen. Per 1000 ouderen in de bevolking komen er minder mensen met blijvende beperkingen.
2. Werken aan een gezonde leefstijl loont ook bij mensen boven 65 jaar. Ziektelast ontstaat vooral door hart- en vaatziekten, kanker, psychische stoornissen, aandoeningen van het bewegingsstelsel, diabetes, Astma/COPD. Ongezond gedrag speelt een rol: onvoldoende bewegen, verkeerde voeding. ‘Healthy ageing’ zal bijdragen aan (a) langer leven in redelijke gezondheid, (b) minder zorggebruik en gemiddeld minder zorgkosten per oudere per jaar.
3. Nieuwe techniek zal ertoe bijdragen dat ouderen minder afhankelijk zijn van derden. Domotica en zorg-op-afstand worden vanzelfsprekend. Kansrijk zijn: (a) elektronische patiëntendossiers en internet, (b) systemen voor monitoring, (c) zorgrobotica. Ze bevorderen dat mensen zelfstandig kunnen blijven, ondanks beperkingen; dat met minder personeel meer zorg mogelijk is. Techniek neemt werk uit handen en leidt tot minder fouten in de zorgverlening.
4. Het ziekenhuis komt ‘aan huis’. Diagnostiek en monitoring van gezondheid gaan meer in de eigen omgeving van de patiënt plaatsvinden. Gespecialiseerde verpleegkundigen zijn bereikbaar voor advies; ze komen langs als dat nodig is. Zelfmanagement stelt ouderen beter in staat met chronische ziekte om te gaan, of de ernst ervan te beperken. ICT-monitoring wordt ingezet om meer effectief geneesmiddelengebruik te krijgen met gezondheidswinst als resultaat.
5. Jongere generaties zullen benadrukken dat ouderen meer zelf verantwoordelijkheid nemen voor een verzorgd bestaan op hoge leeftijd. Versobering van collectieve regelingen gaat ermee gepaard.
   

Het vermogen om ‘beperkingen zelf te hanteren’ zal de komende tien jaar toenemen. Veel ouderen gaan beschikken over ruimere hulpbronnen: opleiding, inkomen, geschikte huisvesting (hoewel een deel van de ouderen in ‘pockets of poverty’ blijft zitten).

Kort samengevat zijn er ontwikkelingen die op een trendbreuk wijzen: (1) een oudere bevolking met relatief minder beperkingen, (2) een toename van gezonde levensjaren door succesvolle preventie, (3) nieuwe techniek die autonomie van ouderen bevordert, (4) verschuivingen van ziekenhuiszorg naar zorg thuis en (5) betere hulpbronnen voor ‘eigen oplossingen’.

Sommige ontwikkelingen gaan min of meer vanzelf. Andere veronderstellen een sterk gewijzigde opzet van zorg; de kern ervan is een samenhangende benadering van preventie, herstelgerichte zorg en hulp bij blijvende beperkingen. Als dat lukt, is het kansrijk dat we actuele doemscenario’s over vergrijzing achter ons kunnen laten.
Natuurlijk: er komen meer oudere mensen die meerdere aandoeningen tegelijk hebben. De huidige zorg, met aparte behandelingen per ziekte, is hierop niet toegesneden. Deze zorg is versnipperd, bevat onnodige doublures, is niet doelmatig. De nieuwe aanpak berust op vroege signalering van gezondheidsrisico’s; sterkere geriatrische functies in ziekenhuizen; een meer integrale aanpak van aandoeningen in plaats van losse dbc’s naast elkaar; betere revalidatie na medische interventie, sterkere thuisverpleging binnen de eerste lijn. Met als resultaat dat de zelfredzaamheid bij ouderen op een hoger niveau zal liggen.

Jan Coolen / NPCF