Innovatie in tijden van schaarste

Gezondheidszorg en innovatie zijn sterk met elkaar verbonden. De ontwikkelingen in de farmacie,de vaccinatie programma’s, medisch technologische ontwikkelingen maar ook de verbeterde hygiëne en de veranderende voedingspatronen hebben de gezondheidszorg de laatste eeuw volstrekt van karakter doen veranderen.

Wij leven langer maar vooral: wij leven langer gezond. En dat stelt ons voor nieuwe uitdagingen.

Adjied Bakas geeft in zijn boek “De toekomst van gezondheid” een inspirerend beeld van wat we in de toekomst op het gebied van innovaties kunnen verwachten. Innovaties hebben een dubbel effect op de zorg. Nieuwe medisch technologische ontwikkelingen, dure apparaten en behandelingen hebben bijgedragen aan de stijging van de kosten in de zorg. Maar innovaties, zowel medisch-technisch als organisatorisch, kunnen ook leiden tot kostenbesparing.

Het bureau Boer&Croon geeft in het onderzoek “Van instituten naar netwerken” aan dat 5 miljard per jaar bespaard kan worden als de concentratie en spreiding in de zorg zich doorzet. De Boston Consulting Group komt op basis van de ontwikkelingen op het terrein van de kwaliteit van zorg in Zweden voor Nederland tot jaarlijkse besparingen van twee tot vier miljard als in Nederland het Zweedse systeem gevolgd zou worden. Ook andere onderzoeken wijzen uit dat door een andere organisatie van de zorg aanzienlijke besparingen te bereiken zijn. We hebben het hier over organisatorische innovaties die naar mijn mening niet vanzelf gerealiseerd zullen worden. Gelet op de onderliggende belangen zal dat voor een deel afgedwongen moeten worden. De overheid die verantwoordelijkheid draagt voor de zorg zal daarin een veel nadrukkelijker rol moeten gaan spelen.

Van de innovaties op het gebied van de ICT valt veel te verwachten. Maar juist hier blijkt dat innovaties bestaande belangen bedreigen. Denk aan het verzet tegen het Elektronische Patiënten Dossier. Initiatieven die gebruikmaken van internet toepassingen, bijvoorbeeld bij het thuis meten van bloedsuiker of trombosewaarden ondervinden veel weerstand van de bestaande instituten. Over het stimuleren van zelfmanagement gesproken.

Er wordt nog niet massaal ingezet op e-health omdat de winst vooral naar partijen buiten de zorg gaat: werkgevers en uitkeringsorganisaties. Bovendien is het voor verzekeraars en zorgaanbieders nog vaak onduidelijk wat een investering daadwerkelijk zal opleveren.

Ik verwacht dat ondanks alle tegenstand het gebruik van internet als communicatie medium in de zorg zal toenemen omdat het voor specifieke groepen patiënten een meerwaarde heeft. Internet consulten, community vorming ,telemedicine etc. kunnen de zorg verbeteren. Maar acceptatie van deze innovaties zal niet vanzelf gaan.

Op het gebied van de farmacie verwacht ik dat de ontwikkeling van de gepersonaliseerde geneesmiddelen, (geneesmiddelen die op het juiste moment op de juiste plaats in het lichaam terecht komen) zal doorzetten. Dat zal een revolutie in het gebruik van geneesmiddelen met zich mee brengen.

Steeds duidelijker blijkt er sprake van een relatie tussen gezondheid en voeding. Nu al wordt onderzoek gedaan naar de rol die voeding kan spelen bij het remmen van de ontwikkeling van de ziekte Alzheimer. In de toekomst zal voeding van toenemende invloed zijn op het voorkomen maar ook op het bestrijden van aandoeningen. Nieuwe producten die tussen voedingssupplement en geneesmiddel in staan zullen steeds meer op de markt gebracht worden.

Zowel in de thuissituatie als intramuraal zal het gebruik van de robots toenemen. In Japan zijn daar al de nodige voorbeelden van te zien. Sommige operaties worden in Nederland al met robots verricht. Er is soms echter nog onvoldoende informatie beschikbaar over de meerwaarde ervan. Het is ook niet de bedoeling dat de toepassing van dit soort innovaties alleen maar leidt tot kostenstijging omdat ieder ziekenhuis vanuit marktoverwegingen een duur apparaat aanschaft en rendement van zijn investering wil zien.

Kortom innovatie zal, net als de in de afgelopen honderd jaar, de gezondheidszorg opnieuw sterk veranderen. Bestaande belangen zullen dit uiteindelijk niet kunnen tegenhouden. Daadwerkelijke toepassing van innovaties vereisen dat de organisatie van de zorg zich aanpast. Juist nu het accent heel nadrukkelijk ligt op kostenbeheersing moet het ontwikkelen van nieuwe innovaties en met name de toepassing van innovaties aangemoedigd worden. Dat zal niet vanzelf gebeuren. Het is uiteindelijk aan de overheid om een klimaat te scheppen waarin dit wordt gestimuleerd en tot stand komt. De te verwachten schaarste in de zorg zowel in menskracht als qua middelen vraagt daarom.

Eeke van der Veen

lid adviesraad STG/Health Management Forum

Reactie:
Deze reactie is geschreven door Studelta-talent Samira Himmit.

Innovaties kunnen volgens zorgbestuurder Eeke van der Veen leiden tot kostenstijging en –besparing. In tijden van schaarste zouden innovaties zich vooral moeten richten op kostenbesparingen en innovatie op het gebied van ICT hoeft niet veel te kosten. Waardevolle informatie over de zorg ligt voor het oprapen via social media en de patiënt is over het algemeen goed bekend met het interactieve wereldwijde web. De kwaliteit van zorg kan verbeterd worden door naar de wensen en klachten van de patiënt te luisteren.

Onderdeel van innovatie op het gebied van ICT is de implementatie van e-health binnen zorginstellingen. Ondanks de stelling van Eeke van der Veen dat de winst op e-health onduidelijk is en niet in de zorg terecht komt, lijkt e-health mij een logisch gevolg van de digitalisering in de huidige samenleving. E-health kan gebruikt worden als communicatiemiddel tussen zorgverlener en patiënt en kan uiteindelijk ook kostenbesparend werken. Denk bijvoorbeeld aan de simpele besparing van het aantal postzegels die gepaard gaan met het verzenden en retourneren van een stapel vragenlijsten. Voorwaarde is wel dat de communicatie beveiligd is; de privacy van de patiënt dient te allen tijde worden gewaarborgd. Als aan deze voorwaarde is voldaan, lijkt mij dat de acceptatie van e-health niet lang op zich laat wachten. Wat rest is de aanpassing van de zorg op deze ontwikkelingen, het klimaat bestaat immers al.
 

Talent reageert