Minister Schippers wil gezondheidswinst belonen. Zij vindt dat zorgaanbieders in de toekomst moeten worden bekostigd door de gezondheidswinst die ze behalen. De minister omhelst daarmee het RVZ-advies ‘sturen op gezondheidsdoelen’. De praktijk van alledag is echter weerbarstiger en ziekenhuizen worden momenteel geconfronteerd met een markt waarin (hernieuwde) budgettering de boventoon voert.

De Nederlandse gezondheidszorg presteert goed in internationale vergelijkingen. Dit stelt professor Maarsse op basis van de resultaten van de Euro Health Consumer Index. Deze index is gebaseerd op indicatoren als patiëntenrechten, E-health, toegangstijden, outcomes en de beschikbaarheid van medicijnen. De Nederlandse gezondheidszorg staat in de index op de eerste plaats, al voor het tweede jaar. Een score om trots op te zijn! Maar we betalen hiervoor ook een hoge prijs: de zorgkosten stijgen snel en de duurzaamheid van ons zorgstelsel staat ter discussie.

Michael Porter stelt dat het voor een duurzame gezondheidszorg van belang is dat we investeren in die zorg die werkelijk waarde toevoegt voor de patiënt. Zijn gedachtegoed is inmiddels in brede kring bekend en erkend. De kern: transparantie over de outcome van zorg en concurrentie die is gebaseerd op de geleverde toegevoegde waarde voor de patiënt. Deze toegevoegde waarde kan worden uitgedrukt in kwaliteit gerelateerd aan de kosten. Door een (dreigende) schaarste aan middelen (geld) en menskracht is het maken van keuzes hierbij onontkoombaar.

We moeten eerst vaststellen waaruit de toegevoegde waarde voor de patiënt bestaat. Het advies van de RVZ, geeft vele voorbeelden van uitkomstmaten en mogelijkheden die hier een bijdrage aan kunnen leveren. Wanneer we toegevoegde waarde als uitgangspunt nemen, kan dit betekenen dat bepaalde zorg vanwege verminderde kwaliteitsverbetering voor de patiënt niet meer zal worden geleverd. Professor Kievit pleit in dit verband bijvoorbeeld voor onderzoek naar de toegevoegde waarde (dan wel het gebrek daaraan) van levensverlengend handelen. Wanneer we niet in staat zijn daadwerkelijk keuzes te maken zal het draagvlak in de samenleving voor een zorgstelsel gebaseerd op solidariteit ter discussie komen staan. 

Hoe kunnen we dan komen tot een situatie waarin zorgaanbieders concurreren op basis van toegevoegde waarde? Dat vraagt om wijzigingen in de organisatie van de gezondheidszorg. In Nederland hebben we de sleutel daarvoor in handen van zorgverzekeraars gelegd. Voor de ziekenhuiszorg is deze opdracht ‘aangevuld’ met een bestuurlijk hoofdlijnenakkoord op landelijk niveau, waarin is overeengekomen om kostengroei te beheersen. De uitvoering van dit akkoord leidt in de praktijk echter tot vierkantsafspraken tussen ziekenhuizen en zorgverzekeraars. Mijn collega Peter Hoppener typeerde de ontstane situatie in Zorgmarkt als ‘een schuifpuzzel zonder leeg vakje’. Feitelijk is er sprake van budgettering, waardoor kwaliteit en keuzevrijheid van de patiënt op de tocht staan. Het effect van de maatregelen staat haaks op wat we willen bereiken!

Is de situatie uitzichtloos? Volgens mij niet. Er is echter een belangrijke rol weggelegd voor de zorgverzekeraars. Sommige zorgverzekeraars zijn initiatieven gestart om prestaties op uitkomstniveau mee te nemen in de contractonderhandelingen met zorgaanbieders. Alle zorgverzekeraars moeten echter keuzes maken en de risico’s die zij daarmee lopen accepteren. Dus niet budgetteren, maar waarde creëren! Wil de echte zorgverzekeraar opstaan?!

Berthe de Jong,
Lid Raad van Bestuur Sint Maartenskliniek,
deelnemer van het bestuurdersnetwerk STG/HMF

Reactie:

Deze reactie is geschreven door Studelta-talent Leonie van der Snee.

"De zorg in Nederland is goed, maar duur. De zorgverzekeraar draagt de risicolast en is de partij die de vraagkant representeert. De verzekerde kiest op zijn beurt voor de verzekeraar die het beste aansluit bij zijn wensen en voorkeuren. Transparantie op zorgproducten en bijbehorende kwaliteit is daarom essentieel.
Het effect van zorg die is gebaseerd op de geleverde waarde voor de patiënt is bepalend, maar lastig te definiëren. Berthe de Jong vraagt hoe we kunnen komen tot een situatie waarin zorgaanbieders concurreren op basis van toegevoegde waarde voor de patiënt. Er zijn manieren om deze in kaart te brengen in termen van gezondheidswinst, afgezet tegen een prijs. Het lastige aan de zorgmarkt is dat de verkoper, klant en product niet helder af te bakenen zijn. Is het product een tevreden patiënt of een geslaagde knieoperatie? Is de verzekeraar de klant of is dat de patiënt?
Zorg is per definitie niet eerlijk. Je kiest tenslotte niet zelf ervoor om ziek te worden, dus in hoeverre kunnen we een eerlijke keuzevrijheid garanderen? De belangen van een verzekerde verschillen met die van een patiënt. Het is aan de verzekeraar om beiden partijen tevreden te stellen. De zorgaanbieder heeft uitsluitend met de patiënt te maken.
Ik ben met De Jong eens dat standaardiseren en het definiëren van pijlers in de zorg essentieel is wil je een systeem krijgen met onderhandelbare producten. Maar, niet alleen de producten en kwaliteit van de zorgaanbieder moeten inzichtelijk zijn. Ook inzicht in de vraag van de patiënt is noodzakelijk.
Bij het kiezen van een zorgverzekeraar ligt de verantwoordelijkheid bij de patiënt, deze kan hier zelf kiezen wat voor hem of haar de toegevoegde waarde van zorg is. Belangrijk is wel dat de aangeboden pakketten van elkaar verschillen en inzichtelijk zijn, met natuurlijk het basispakket die de overheid samenstelt. Ik ben van mening dat de patiënt best meer verantwoordelijkheid mag krijgen, maar deze moet dan wel wat te kiezen hebben. Ik pleit dan ook voor een grote variatie en meer concurrentie op het aanbod van zorgverzekeringen."

Talent reageert