Trends en ontwikkelingen in de indicatiestelling voor de AWBZ

Tijdschrift Health Management Forum nr. 1/2008

Tekst: ARJAN VERMEULEN, Voorzitter van de Raad van Bestuur, Centrum indicatiestelling zorg (CIZ)

Bij haar oprichting in 2005 kreeg het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) als taakstelling de objectieve, integrale en onafhankelijke indicatiestelling AWBZ mee. In 2007 stelde het CIZ bijna een miljoen AWBZ-indicaties. Het centrum moet haar missie realiseren in een maatschappij en een beleidsomgeving die sterk in beweging zijn. Dat vergt de nodige zelfreflectie en aanpassingen.

Voor burgers die zorg nodig hebben is het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) de hoeder van hun recht op zorg. De burger wil daarbij snel en adequaat geholpen worden. Het CIZ stelt in alles wat het doet de cliënt centraal, waarbij overbodige bureaucratie voorkomen moet worden. Dat vinden niet alleen de burger, de overheid en wijzelf. Ook cliënten- en patiëntenorganisaties pleiten hiervoor.

Daarover praten wij veel met deze organisaties. Evenals met onze eigen medewerkers, zorgaanbieders, zorgkantoren en zorgverzekeraars. En natuurlijk gaan we hier ook over in gesprek met de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Jet Bussemaker. In alle gesprekken is het uitgangspunt: wat gaat goed, wat kan beter. Om uiteindelijk te komen tot een eenduidige, efficiënte, kwalitatief hoogwaardige en zorgvuldige uitvoering van onze taak: de indicatiestelling.

Enige tijd geleden kwamen wij met de staatssecretaris tot een aantal voorstellen om het proces van indicatiestelling verder te verbeteren en bureaucratie steviger terug te dringen. Vergaande voorstellen, die bij uitvoering flinke impact zullen hebben op de rol en werkwijze van het CIZ. Dergelijke effecten gaan we niet uit de weg. De belangrijkste onderwerpen op de lijst met voorstellen:
>> Mandatering van de beoordeling van zorgvragen met gelijkblijvende zorg aan ketenpartners, met een toetsende rol voor het CIZ;
>> Experimenten met indicatiestelling door huisartsen en praktijkondersteuners;
>> Het CIZ sterker in de rol van beoordelaar van complexe zorgvragen, met meer persoonlijke aandacht voor de cliënt en diens situatie;
>> Ontwikkelen van risico- en cliëntprofielen om informatie van zorgaanbieders en hulpverleners 'slimmer' te gebruiken.

Een belangrijk element dat in de ontwikkelde voorstellen terugkomt, is het vertrouwen van het CIZ in de deskundigheid en de professionele aanpak van alle partijen die bij de uitvoering van de voorstellen betrokken worden.

Pilots
Inmiddels zijn een aantal voorstellen, na het fiat hiervoor van de staatssecretaris, uitgewerkt en ondergebracht in het project 'Eenvoudig en Beter'. De uitgewerkte voorstellen hebben vervolgens plannen van aanpak opgeleverd. Vanuit 'Eenvoudig en Beter' zijn in totaal zeven projecten ontwikkeld, waarvan inmiddels voor drie, landelijk pilots zijn gestart:
>> Invoering transferpunten bij grote gezondheidscentra;
>> Meer ruimte voor maatwerk door CIZ in complexe situaties door minder belasting vervolgindicaties (Flexibilisering Werkprocessen);
>> Indicatiestelling door huisartsen en praktijkondersteuners (verpleegkundigen die vanuit een gezondheidscentrum het werk van de huisarts ondersteunen).
Vier projecten worden in een later stadium in pilots getest:
>> Ontwikkeling van risico- en cliëntprofielen;
>> Invoering van een landelijk informatienummer;
>> Meer inzet voor integrale indicatiestelling;
>> Zelfindicatie door cliënten.

Criteria toetsing
Er is een aantal algemene criteria geformuleerd waaraan de uitkomsten van de pilots worden getoetst. De uitkomsten hiervan zijn van belang voordat aanpassingen van de werkwijzen breder doorgevoerd kunnen worden. Per pilot kunnen aanvullende criteria van toepassing zijn, maar de uitkomsten moeten in ieder geval getoetst zijn op en voldoen aan:

Vermindering van de bureaucratie
>> De lijnen tussen cliënten en zorgaanbieders moeten merkbaar korter zijn;
>> De onafhankelijkheid van de indicatiestelling moet, in het belang van de cliënt, gewaarborgd zijn;
>> De ruimte voor een integrale benadering van cliënten en meer maatwerk bij complexe indicatiestellingen moet wezenlijk toegenomen zijn.

Vereenvoudiging indicatiestelling
>> De ruimte voor (Taak)mandatering moet aantoonbaar toegenomen zijn en er moet vertrouwd kunnen worden op ieders professionaliteit, uitgaande van vastgestelde regels en normeringen.

Versnelling van de indicatiestelling
>> Er moet meer gebruik gemaakt kunnen worden van (taak)mandatering voor aanvragen die gestandaardiseerd kunnen worden verwerkt. Daaraan moet een advies gekoppeld worden, zodat indicaties sneller gesteld kunnen worden en zorgaanbieders direct en dus sneller zorg kunnen inzetten. Het CIZ toetst achteraf en geeft de juridisch benodigde indicatie af;
>> Bij misbruik van (taak)mandatering of het niet correct volgen van de vastgelegde werkwijzen, moeten sancties kunnen worden toegepast;
>> Voor complexe aanvragen geldt een specialistische afhandeling door het CIZ, dat individueel maatwerk kan leveren.

Betere afstemming in de keten
>> Door partijen zal aantoonbaar meer met elkaar worden samengewerkt door gegevensuitwisseling. Dit werkt kostenbesparend, sneller en efficiënter.

Koers CIZ
Naast indicatiestelling voor de AWBZ (en advisering voor de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, ofwel WMO) wil het CIZ zich de komende jaren ontwikkelen als kennis- en expertisecentrum voor de toegang tot zorg en welzijn. Dat wordt op de volgende manieren gedaan:
>> Kennis als basis voor beleid; met behulp van landelijk verzamelde gegevens cliëntprofielen ontwikkelen en analyses, ramingen en beleidsinformatie leveren ter ondersteuning van landelijk en lokaal/regionaal beleid. Deze gegevens worden ter beschikking gesteld aan belanghebbenden en belangstellenden in onder andere trendrapportages, zoals het CIZ die eerder over het jaar 2006 en de eerste helft 2007 uitbracht;
>> Expertise in het indiceren van complexe zorgvragen: het CIZ ontwikkelt zich tot een kennisintensieve organisatie;
>> Toezicht op gemandateerde indicatiestelling: het CIZ als toezichthouder, die achteraf steekproefsgewijs controleert of zorgaanbieders het geüniformeerde en genormeerde toetsingskader goed hanteren;
>> Verder investeren in de mensen die het werk doen en in processen en ondersteuning die het werk mogelijk maken;
>> Samenhang organiseren: het CIZ kan zich ontwikkelen als deskundige partner voor partijen in verschillende sectoren (bijvoorbeeld: onderwijs, jeugdzorg en gehandicaptenvervoer).

Ontwikkelingen
Het kabinetsbeleid is er vooralsnog op gericht de AWBZ op termijn te behouden. Om zo goede, langdurige en onverzekerbare zorg mogelijk te maken voor hen die dit nodig hebben. Daarom worden vanaf 2008 maatregelen genomen om de overschrijdingen in de AWBZ, zoals de forse groei van de aanspraak op ondersteunende begeleiding, te beteugelen.

Landelijk wordt prioriteit gegeven aan kwalitatief goede zorg, innovatie en preventie. Hiervoor moeten randvoorwaarden worden geschapen, zoals een betere kwaliteitsmeting, meer inzicht in de kosten en meer keuzevrijheid voor patiënten. Verder grotere beleidsvrijheid voor zorginstellingen, gekoppeld aan minder bureaucratie. En betere integratie van preventie in de zorgverlening. Bij dit alles staat de cliënt centraal. Het CIZ kan, in haar rol als poortwachter voor de objectieve, integrale en onafhankelijke indicatiestelling AWBZ, een belangrijke bijdrage leveren in de ontwikkeling en uitvoering van dit beleid.

Het CIZ moet haar missie realiseren in een maatschappij en een beleidsomgeving die sterk in beweging zijn. Wij hebben ook te maken met een zorgstelsel dat de afgelopen jaren ingrijpend is hervormd. Verdere ontwikkeling rondom AWBZ-zorg staat momenteel dus ter discussie. De regering heeft de SER gevraagd hierover te adviseren. De essentie van de vraagstelling van de regering is of er, onder andere gelet op de uitdaging van de vergrijzing, fundamentele tekorten zitten in het huidige verzekerings- en financieringsstelsel van de AWBZ.

Het CIZ heeft een bijdrage geleverd aan het advies van de SER. Wij hebben dat gedaan vanuit de optiek van de behoeften van de cliënt, die langdurig afhankelijk is van zorg in een veilige context. Het CIZ is van oordeel dat de pakketten van bestaande regelingen (AWBZ, Zorgverzekeringswet en WMO) scherper dan nu het geval is, kunnen worden gedefinieerd en onderscheiden. Op grond daarvan kan in het belang van de cliënt eventueel overheveling van onderdelen uit de huidige AWBZ plaatsvinden.

Bekijk het originele artikel hier.