DE SOCIALISTISCHE PARTIJ WIL DE VERDERE DOORVOERING VAN MARKTWERKING IN DE ZORG EEN HALT TOEROEPEN

Tijdschrift Health Management Forum nr. 2/2005

TEKST: AGNES KANT, Tweede Kamerlid SP & INEKE PALM, Wetenschappelijk bureau SP Informatie: ipalm@sp.nl

Marktwerking werkt niet in de zorg, aldus de Socialistische Partij. Zorgvragers zijn geen 'klanten' die op hun gemak het beste of goedkoopste 'product' kunnen uitkiezen. Zij zijn of ziek, of bezorgd over hun gezondheid, en meestal afhankelijk van de kennis van de professionele zorgverlener. Bij een acuut probleem is er zelfs geen tijd om rond te shoppen. Kortom: de ideologie van marktwerking als oplossing voor de zorg is op los zand gebouwd.

Marktwerking zou er voor zorgen dat de zorgverzekeraars zo goedkoop mogelijk producten inkopen om de premie laag te houd en of een ruim er pakket te bieden. Voor de burgers zou dit betekenen dat ze zelf hun medische hulp kunnen kiezen en dat zij kunnen shoppen bij zorgverzekeraars, waarbij zij het beste pakket tegen de laagste prijs kunnen afdwingen. Deze marktwerking zou een oplossing zijn voor de wachtlijsten, de inefficiëntie en de bureaucratie in de zorg. Bovendien zouden er in de kabinetsplannen voldoende waarborgen zitten voor solidariteit tussen de zorgvragers: een zeer breed basispakket en acceptatieplicht. Tot zover de argumenten die geopperd zijn door de voorstanders van marktwerking in de zorg. Nu de werkelijkheid. Er is geen enkele aanwijzing - nationaal noch internationaal - voor de heilzaamheid van de marktwerking. Aanwijzingen voor negatieve effecten zijn er wél. Ten eerste is er op de solidariteit wel wat af te dingen. Met een acceptatieplicht is niet alle solidariteit verzekerd. De macht overde kwaliteit en de inhoud van het zorgaanbod komt bij de verzekeraars te liggen. Waarom zouden zij veel moeite doen om kwalitatief goede zorg te regelen voor een verzekerde met een uitzonderlijke ingewikkeld medisch probleem? Want waarom zal een zorgverzekeraar kostbare zorg contracteren die zelden gevraagd is? Dat levert geen winst op. Bovendien bestaat het gevaar van risicoselectie. Voor de aanvullende verzekering is geen acceptatieplicht. Omdat het basispakket meer en meer uitgekleed wordt, is dit voor chronisch zieken en ouderen nu al een probleem. Daarbij komt het pas ingevoerde no claimsysteem dat in feite omgekeerde solidariteit betekent. Verder is het onvermijdelijk dat de markt zich meer gaat richten op zorg waaraan veel te verdienen valt, zoals voorrangszorg voor werkgevers en mensen met hogere inkomens. Ten tweede zal de kwaliteit van de zorg onder druk komen te staan. De markt heeft bijvoorbeeld geen langetermijnbelang, terwijl dat zeer belangrijk is in de zorg. Preventie zal hierdoor minder aandacht krijgen. Het marktprincipe betekent ook zoveel mogelijk zorg leveren tegen een zo laag mogelijke prijs. Het ligt dan ook voor de hand, dat er beknibbeld zal worden op investeringen in de kwaliteit, scholing en arbeidsomstandigheden van het personeel - zoals gebeurd is na de medio jaren negentig ingevoerde marktwerking in de thuiszorg. Ook de kritische conclusies van de Inspectie voor de gezondheidszorg over de kwaliteit van privé-klinieken geven reden tot bezorgdheid. Hierbij bleek bovendien dat bijna elke vraag naar zorg werd gehonoreerd: 'U vraagt , wij draaien.' Ten derde zal marktwerking leiden tot meer bureaucratie. In het SP-rapport 'Meer zorg met minder bureaucratie' gaven veel zorgverleners aan dat de inefficiëntie en bureaucratie in het huidige systeem veelal veroorzaakt wordt door de invoering van marktwerking. Voorbeelden zijn het werken met veel verschillende zorgverzekeraars en de invoering van de nieuwe ziekenhuisfinanciering (Diagnose Behandel Combinatie). Ook uit recente Amerikaanse onderzoeken blijkt bureaucratie en overhead juist groter te zijn in de markt situatie. Ten vierde zal de zorg duurder worden. Marktwerking werkt (overiconsumptie in de hand en vanwege de schaars te zullen de prijzen stijgen. Door het toestaan van een winstoogmerk verdwijnt de winst in de zakken van aandeelhouders. Marktwerking zal dus eerder leiden tot meer in plaats van minder kosten. In de Verenigde Staten waar de zorg grotendeels aan de markt is overgelaten, zijn de uitgaven aan zorg als aandeel van het nationaal inkomen het hoogst (15 procent BBP). Uit veel Amerikaans onderzoek blijkt dat bij marktwerking de kosten van de zorg toenemen door bureaucratie, hogere managerssalarissen en winstgerichtheid. Ten vijfde staat marktwerking samenwerking in de weg, terwijl dat juist is wat de zorg hard nodig heeft. Door samenwerking kan de zorg beter op de zorgvrager worden gericht, kan het integraal word en gegeven en kunnen wachtlijsten beter worden aangepakt (ketenzorg). Het bestaan van wachtlijsten nu, heeft alles te maken met onvoldoende samenwerking én met zorgbudgetten die niet zijn afgestemd op de zorgbehoefte. Uit internationaal vergelijkende onderzoeken blijkt dat de aanwezigheid van wachtlijsten in de eerste plaats verband houdt met de capaciteit (aantal specialisten, aantal ziekenhuisbedden) en de uitgaven aan de zorg. Ten zesde valt ook een en ander af te dingen op de keuzevrijheid die zorgvragers door de marktwerking zouden krijgen. Juist om allerlei nadelen die uit concurrentie voortkomen tegen te gaan, zal toename van marktconcentratie en monopolies, en de golf van fusies versneld doorzetten. Dit zal leiden tot minder keuzevrijheid voor patiënten. De minister wil bovendien de contracteerplicht bij alle zorginstellingen afschaffen, hetgeen nu al het geval is bij huisartsen en fysiotherapeuten. Dat betekent dat de keuzevrijheid beperkt wordt tot het kiezen van een zorgverzekeraar. Deze bepaalt vervolgens van welke zorginstelling of hulpverlener men zorg mag ontvangen.

Alternatieven

Natuurlijk moet het beter in de zorg. Maar kies dan voor een route die problemen oplost, in plaats van nieuwe veroorzaakt. Bovendien lopen de uitgaven voor de zorg niet uit de hand! Nederland behoort tot de middenmoot in Europa wat betreft zorguitgaven. Deze uitgaven stijgen omdat we met z'n allen ouder worden en niet altijd gezond ouder; dat heeft niks te maken met het systeem. We moeten dus ook gewoon meer investeren in de zorg. Verder zijn er veel alternatieven om de zorg betaalbaar te houden en het collectieve geld beter te besteden. Door de solidariteit te verbreden. In het huidige stelsel dragen mensen met hogere inkomens relatief minder bij aan de zorg. In ons voorstel voor een alternatief ('Een kwestie van beschaving '), stellen we een brede volksverzekering voor met premies naar draagkracht. Door vergroting van het draagvlak kan de solidariteit ook bij fors toenemende vraag worden opgevangen. Door het aanpakken van de bureaucratie. In ons rapport 'Meer zorg met minder bureaucratie' hebben we berekend dat dit kan leiden tot een besparing van 1 tot 1,5 miljard euro. Door de aanpak van de marketing van de farmaceutische industrie. Geneesmiddelen maken een groot deel uit van de zorguitgaven. Dit is deels vanwege hoge prijzen, die volgens de farmaceutische industrie veroorzaakt worden door de hoge kosten van onderzoek en ontwikkeling. Maar in feite blijkt circa 30 procent in marketing te zitten. Door de zorg terug te geven aan de zorgverleners. Nu wordt veel te veel centraal gestuurd. De overheid heeft de verantwoordelijkheid wat betreft toegankelijkheid en kwaliteit van zorg. Ze moet de uitvoering echter meer overlaten aan de werkvloer. Door betere samenwerking. Hierdoor zal de zorg beter op de zorgvrager worden gericht, en integraal en efficiënt er worden verleend. Door verbetering van de kwaliteit. De huisartsen zijn wat dat betreft al goed bezig met het opstellen van protocollen en richtlijnen. In plaats van een Zorgautoriteit als marktmeester zou er een autoriteit moeten komen op het gebied van kwaliteit en management in de zorg, die instellingen met elkaar vergelijkt en aangeeft waar en hoe het beter kan. Door meer te investeren in preventie. Hier kan de grootste gezondheidswinst worden behaald. Hetzelfde geldt voor investeren in de eerstelijnszorg. Door meer sturing op de behoefte aan zorg. Zowel wat betreft het totale budget als wat betreft de individuele zorgvrager. Je moet vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen: met z'n allen vaststellen wat we goede zorg vinden en ervoor zorgen dat die zorg er in voldoende mate komt. Dan hebben mensen pas echt iets te kiezen.

Verzet

Veel mensen die in de zorg werken, geloven niet in de marktwerking en maken zich grote zorgen over de gevolgen hiervan. Daarom hebben wij samen met een vijftigtal artsen, onderzoekers, juristen en bestuurders een manifest opgesteld, onder het motto 'de zorg is geen markt'. In dit manifest worden beroepsgenoten opgeroepen in verzet te komen tegen de steeds verder doorgevoerde marktwerking in de zorg. Het manifest is inmiddels door ruim 6500 werkers uit de zorg mee ondertekend en is te vinden op de website www.zorggeenmarkt.nl.

Bekijk het originele artikel hier.